Ondergrond en techniek
Welke vloer kan op vloerverwarming?
De vuistregel is dat de complete vloeropbouw, dus vloer plus ondervloer plus lijm, onder de 0,15 m²K/W blijft. Blijft u daaronder, dan komt de warmte erdoor. Erboven gaat het rendement omlaag en moet de watertemperatuur omhoog. Hieronder staat wat elk materiaal doet.
In het kort
- Houd de complete opbouw onder 0,15 m²K/W; dat is de grens die vrijwel elke fabrikant aanhoudt.
- PVC is de beste geleider van de drie: 0,01 tot 0,03 m²K/W bij 4 tot 5 millimeter.
- De ondervloer is vaker de boosdoener dan de vloer zelf.
- Gelijmd werkt beter dan zwevend, want er zit geen luchtlaag tussen.
- Massief hout dikker dan 15 millimeter is op vloerverwarming vrijwel altijd te isolerend.
Wat warmteweerstand betekent
Warmteweerstand, aangeduid met R en uitgedrukt in m²K/W, zegt hoe goed een materiaal warmte tegenhoudt. Een hoge R is goed voor een spouwmuur en slecht voor een vloer boven vloerverwarming. U wilt daar juist dat de warmte er zo makkelijk mogelijk doorheen komt.
De R-waarde van een opbouw is de som van de R-waarden van alle lagen. Vloer, ondervloer, lijm, folie: alles telt mee. Dat is de reden dat een vloer met een prima R-waarde alsnog niet werkt als er een dikke ondervloer onder ligt.
De grens van 0,15 m²K/W is geen wettelijke norm maar een praktijkgrens die vrijwel elke fabrikant van vloerverwarming en vloermateriaal aanhoudt. Daarboven moet u de watertemperatuur verhogen om dezelfde ruimtetemperatuur te halen, en dat kost rendement, zeker bij een warmtepomp.
Bij een cv-ketel die op 45 graden draait, kunt u een te hoge R-waarde nog compenseren door harder te stoken. Bij een warmtepomp die op 35 graden werkt, is die marge er niet. Daarom is deze vraag in nieuwbouw belangrijker geworden dan hij vroeger was.
De R-waarde per vloertype
Dit zijn de waarden voor de vloer zelf, dus zonder ondervloer en zonder lijm. Ze zijn indicatief: het exacte getal staat in het technisch blad van uw specifieke vloer.
| Vloertype | Dikte | R-waarde | Geschikt? |
|---|---|---|---|
| Plak-PVC, dryback | 2 tot 3 mm | 0,01 tot 0,02 | uitstekend |
| Klik-PVC met kern | 4 tot 6 mm | 0,02 tot 0,05 | goed |
| Laminaat | 7 tot 8 mm | 0,05 tot 0,09 | goed |
| Lamelparket, 14 mm gelijmd | 14 mm | 0,08 tot 0,11 | goed |
| Lamelparket, 14 mm zwevend | 14 mm | 0,11 tot 0,15 | grensgeval |
| Massief hout | 20 mm | 0,15 tot 0,20 | meestal niet |
| Tapijt | 8 mm | 0,10 tot 0,20 | meestal niet |
| Tegels of natuursteen | 10 mm | 0,01 tot 0,02 | uitstekend |
Tegels en plak-PVC zijn de beste geleiders. Dat betekent ook dat ze het snelst reageren op de thermostaat, wat prettig is bij een systeem dat aan en uit gaat.
Let bij hout op de houtsoort. Eiken geleidt beter dan grenen, en een dichte tropische houtsoort weer beter dan eiken. Bij lamelparket telt bovendien alleen de toplaag als echt hout; de kruislaag eronder is meestal berken of populier en geleidt anders.
De ondervloer is vaker het probleem
Dit is waar het in de praktijk misgaat. Iemand kiest een geschikte vloer en legt hem op de ondervloer die de bouwmarkt erbij adviseerde, en dan zit de opbouw alsnog boven de grens.
| Ondervloer | Dikte | R-waarde | Op vloerverwarming? |
|---|---|---|---|
| Gelijmd, geen ondervloer | 0 mm | 0,00 | beste keuze |
| Speciale VV-ondervloer | 1,5 tot 2 mm | 0,02 tot 0,04 | ja |
| Dunne rubber ondervloer | 2 mm | 0,03 tot 0,05 | ja |
| Standaard PE-schuim | 3 mm | 0,06 tot 0,08 | alleen bij een lage vloer-R |
| Houtvezelplaat | 5 mm | 0,10 tot 0,13 | nee |
| XPS-isolatieplaat | 6 mm | 0,15 tot 0,20 | nee |
| Kurkondervloer | 4 mm | 0,08 tot 0,10 | nee |
Ondervloeren die goed zijn voor geluid, zijn bijna altijd slecht voor warmtegeleiding. Dat is geen toeval: allebei gaat het om lucht in het materiaal.
Zit u met een VvE-eis voor contactgeluid en met vloerverwarming, dan zit u dus tussen twee eisen in. Daarover staat een apart artikel; de korte samenvatting is dat u dan naar een dunne, dichte rubberondervloer of naar een gelijmde opbouw met een akoestische lijm moet kijken.
Rekenvoorbeeld: drie opbouwen doorgerekend
Dezelfde kamer, drie keuzes, met de complete opbouw opgeteld.
| Opbouw | Vloer | Ondervloer | Totaal R | Oordeel |
|---|---|---|---|---|
| Plak-PVC gelijmd | 0,015 | 0,00 | 0,015 | uitstekend, reageert snel |
| Klik-PVC op VV-ondervloer | 0,035 | 0,03 | 0,065 | prima |
| Laminaat op PE-schuim 3 mm | 0,07 | 0,07 | 0,14 | net binnen de grens |
| Laminaat op houtvezel 5 mm | 0,07 | 0,12 | 0,19 | te hoog |
| Lamelparket 14 mm zwevend op rubber | 0,13 | 0,04 | 0,17 | te hoog |
| Lamelparket 14 mm gelijmd | 0,13 | 0,00 | 0,13 | net binnen de grens |
Let op de laatste twee regels: dezelfde vloer, alleen anders gelegd, en het verschil is de doorslag tussen wel en niet geschikt.
Dat is de belangrijkste conclusie van dit artikel. Bij hout op vloerverwarming is de legmethode vaak belangrijker dan de vloer zelf. Gelijmd betekent geen luchtlaag, dus geen extra weerstand, en bovendien vol contact met de warme dekvloer.
Hout op vloerverwarming: wat er verder speelt
Warmteweerstand is bij hout niet het enige. Hout werkt met de luchtvochtigheid, en vloerverwarming droogt de lucht extra uit. Dat geeft twee bekende effecten:
- Krimpnaden in de winter. Als de verwarming aanstaat en de lucht droog is, krimpt het hout en ontstaan er smalle naden tussen de planken. In de zomer trekken die weer dicht.
- Schotelen. De bovenkant van de plank droogt sneller dan de onderkant, waardoor de plank hol of bol gaat staan. Dat speelt vooral bij brede planken en bij massief hout.
Wat helpt: een luchtvochtigheid tussen 40 en 60 procent houden, de vloerverwarming geleidelijk opstoken in plaats van in een keer, en kiezen voor smallere planken. Lamelparket is hier duidelijk in het voordeel boven massief hout, omdat de kruislaag het werken van de toplaag tegenhoudt.
Er is ook een grens aan de vloertemperatuur. Voor houten vloeren wordt vrijwel altijd maximaal 27 graden aan het oppervlak aangehouden. Dat is bij normaal gebruik geen beperking, maar het betekent wel dat een houten vloer een slecht geisoleerde ruimte niet in zijn eentje warm krijgt.
Wat er bij het leggen anders gaat
Op vloerverwarming leggen vraagt om een paar aanpassingen in de werkwijze. Dit is wat er hoort te gebeuren:
- Opstoken en afkoelen. Voor het leggen wordt de verwarming volgens protocol opgestookt en daarna teruggebracht naar ongeveer 18 graden vloertemperatuur, zodat het materiaal niet op een warme ondergrond gelegd wordt.
- Acclimatiseren. Het materiaal ligt 48 uur in de ruimte waar het verwerkt wordt, in gesloten verpakking bij PVC en juist open bij hout.
- Geen isolerende folie. Een dampremmende folie mag, een isolerende ondervloer niet.
- Uitzetruimte langs alle wanden, ruimer dan normaal, want een verwarmde vloer werkt meer.
- Geleidelijk opstoken na het leggen, een paar graden per dag, in plaats van meteen op temperatuur.
En een praktisch punt dat u zelf moet regelen: laat weten waar de leidingen liggen. Bij infreessystemen zitten ze net onder het oppervlak, en dan is elke schroef of spijker in de vloer een risico. Een legplan of een foto van voor het dichtstorten is goud waard.
Wat wij adviseren per situatie
| Situatie | Advies | Waarom |
|---|---|---|
| Warmtepomp, lage temperatuur | plak-PVC of tegels | laagste R, snelste reactie |
| Cv-ketel, vloerverwarming bijverwarming | klik-PVC of laminaat | genoeg marge in de watertemperatuur |
| Houtlook gewenst, warmtepomp | PVC in houtdecor of lamelparket gelijmd | beide blijven onder de grens |
| Echt hout gewenst | lamelparket 14 mm gelijmd | stabieler dan massief, R nog acceptabel |
| Infreessysteem in bestaande dekvloer | plak-PVC | dunne opbouw, direct contact |
| Droogbouwsysteem op houten vloer | klik-PVC op dunne ondervloer | lage opbouw, minder vermogen beschikbaar |
In alle gevallen geldt: reken de complete opbouw door met de werkelijke waarden uit het technisch blad, niet met de vuistregels uit dit artikel.
Wij doen die rekensom bij het inmeten en zetten hem in de offerte, met de R-waarde van de vloer, de ondervloer en het totaal. Dat is een kleine moeite en het voorkomt de meest voorkomende teleurstelling in nieuwbouw: een vloer die er prachtig uitziet en waarbij het huis niet warm wordt.
Vloerverwarming in de nieuwbouw hier
In alle nieuwbouw die de laatste jaren in deze regio is opgeleverd, ligt vloerverwarming als hoofdverwarming, meestal in combinatie met een warmtepomp. Dat geldt voor Landgoed Driessen en Zanddonk in Waalwijk, Geerpark in Vlijmen, De Groote Wielen in Rosmalen, Koningsoord in Berkel-Enschot en de nieuwe delen van Drunen en Kaatsheuvel.
Voor die woningen is dit artikel geen theorie. Een warmtepomp levert water van rond de 35 graden, en dan is er geen marge om een te hoge R-waarde te compenseren. Wij zien daar geregeld dat mensen een houtvezelondervloer hebben gekocht omdat die lekker loopt, en zich afvragen waarom de woonkamer niet warm wordt.
In de bestaande bouw in Waalwijk, Drunen en Kaatsheuvel komen we vaker infreessystemen tegen: leidingen die achteraf in de bestaande dekvloer zijn gefreesd. Daar ligt de leiding vlak onder het oppervlak, en dan is plak-PVC de logische keuze: dunne opbouw en direct contact met de warme laag.
In de vooroorlogse woningen met een houten begane grondvloer wordt meestal met een droogbouwsysteem gewerkt. Dat levert minder vermogen per vierkante meter, en dan telt elke honderdste in de R-waarde. Daar adviseren wij vrijwel altijd klik-PVC op een dunne ondervloer die specifiek voor vloerverwarming is bedoeld.
Samenvatting
- Houd de complete opbouw onder 0,15 m²K/W; dat is vloer plus ondervloer plus lijm bij elkaar opgeteld.
- PVC en tegels geleiden het beste; massief hout dikker dan 15 millimeter is meestal te isolerend.
- De ondervloer is vaker de boosdoener dan de vloer zelf; houtvezel en kurk vallen af.
- Gelijmd scheelt de hele R-waarde van de ondervloer en kan een grensgeval acceptabel maken.
- Bij een warmtepomp is er geen marge om een te hoge R-waarde weg te stoken.
Vrijblijvend
Uw opbouw laten doorrekenen?
Stuur een foto en de maten, dan hoort u dezelfde dag een prijsindicatie. Inmeten is gratis.
Ondergrond en techniek
Verder in dit onderwerp
Moet mijn vloer geegaliseerd worden?
De grens is 3 millimeter over 2 meter; bij plak-PVC en gelijmd parket 2 millimeter
LezenRestvocht in een nieuwbouwdekvloer
Vuistregel: een week per centimeter dikte, en boven de 4 centimeter loopt dat sneller op
LezenContactgeluid: wat eist uw VvE?
Ico +10 dB is de meest voorkomende eis; sommige VvE's hanteren +5 of +15
LezenDe ondergrond in de Langstraat
De polders rond Waalwijk en Sprang-Capelle liggen op rivierklei, die met het grondwater meewerkt
LezenVeelgestelde vragen
Veelgestelde vragen over vloerverwarming
Welke vloer is het beste op vloerverwarming?
Plak-PVC en tegels, omdat die de laagste warmteweerstand hebben en dus het snelst warmte doorgeven. Klik-PVC en laminaat kunnen ook goed, mits u een dunne ondervloer gebruikt. Lamelparket kan als het gelijmd wordt. Massief hout dikker dan 15 millimeter en tapijt vallen meestal af.
Wat is de maximale warmteweerstand voor vloerverwarming?
De praktijkgrens is 0,15 m²K/W voor de complete opbouw: de vloer, de ondervloer en de lijm bij elkaar opgeteld. Blijft u daaronder, dan komt de warmte er goed doorheen. Erboven moet de watertemperatuur omhoog, en bij een warmtepomp die op 35 graden werkt, is die ruimte er niet.
Kan laminaat op vloerverwarming?
Ja, mits de ondervloer dun is. Laminaat zelf zit rond 0,05 tot 0,09 m²K/W, dus er is nog ongeveer 0,06 over voor de ondervloer. Een standaard PE-schuim van 3 millimeter past nog net; een houtvezelplaat van 5 millimeter of een kurkondervloer brengt u er ruim overheen.
Kan er een houten vloer op vloerverwarming?
Ja, maar kies lamelparket in plaats van massief hout en laat het lijmen in plaats van zwevend leggen. Gelijmd 14 millimeter lamelparket komt op ongeveer 0,13 m²K/W en blijft daarmee net binnen de grens; hetzelfde parket zwevend op een ondervloer zit op 0,17 en valt af.
Waarom is mijn vloer niet warm terwijl de vloerverwarming aanstaat?
Meestal doordat de complete opbouw te isolerend is. Kijk naar de ondervloer: houtvezel, kurk en XPS houden meer warmte tegen dan de vloer zelf. Andere mogelijkheden zijn een te lage watertemperatuur, te weinig leidingen per vierkante meter of een systeem dat niet goed is ingeregeld.
Welke ondervloer moet ik gebruiken bij vloerverwarming?
Een ondervloer die specifiek voor vloerverwarming is bedoeld, 1,5 tot 2 millimeter dik, met een R-waarde van 0,02 tot 0,04. Dunne rubberondervloeren kunnen ook. Houtvezel, kurk en isolatieplaten vallen af, hoe prettig ze ook lopen.
Is gelijmd beter dan zwevend op vloerverwarming?
Ja, duidelijk. Gelijmd betekent geen ondervloer en geen luchtlaag, dus de hele R-waarde van de ondervloer valt weg. Bovendien maakt de vloer vol contact met de warme dekvloer, waardoor de warmteoverdracht beter is en het systeem sneller reageert.
Hoe warm mag mijn vloer worden?
Voor houten vloeren wordt vrijwel altijd maximaal 27 graden aan het oppervlak aangehouden. Voor PVC ligt de grens meestal rond 27 tot 29 graden, afhankelijk van de fabrikant. Bij normaal gebruik komt u daar niet aan, maar het betekent wel dat vloerverwarming een slecht geisoleerde ruimte niet alleen warm krijgt.
Krijg ik naden in mijn houten vloer door vloerverwarming?
In de winter kan dat, ja. Vloerverwarming droogt de lucht uit, het hout krimpt en er ontstaan smalle naden die in de zomer weer dichttrekken. Houd de luchtvochtigheid tussen 40 en 60 procent, stook geleidelijk op en kies smallere planken. Lamelparket doet dit veel minder dan massief hout.
Moet de vloerverwarming uit als de vloer gelegd wordt?
Niet uit, maar wel teruggebracht. Voor het leggen wordt de vloer volgens protocol opgestookt en daarna naar ongeveer 18 graden vloertemperatuur gebracht. Na het leggen wordt hij weer geleidelijk opgestookt, een paar graden per dag, in plaats van meteen op temperatuur.
Hoe weet ik waar mijn leidingen liggen?
Vraag het legplan op bij uw aannemer of installateur, of zoek een foto van voor het dichtstorten. Bij infreessystemen zitten de leidingen vlak onder het oppervlak, en dan is elke schroef of spijker in de vloer een risico. Zonder plan werken wij niet met bevestigingen in de dekvloer.
Is elektrische vloerverwarming anders?
Voor de vloerkeuze niet wezenlijk: dezelfde R-grens geldt. Wel is elektrische vloerverwarming meestal bijverwarming in een badkamer of keuken, met een dunne matlaag onder de tegels of het PVC. Reken de opbouw ook daar door, want de mat zelf telt ook mee.
Kan ik vloerverwarming later nog aanleggen onder een bestaande vloer?
Niet onder een bestaande vloer, die moet er eerst uit. Wat wel kan is infrezen in de bestaande dekvloer: er worden sleuven gefreesd waarin de leidingen komen, die daarna worden dichtgezet. Reken op € 45 tot € 75 per vierkante meter inclusief aansluiten, plus de nieuwe vloer erbovenop.
Waarom voelt mijn PVC vloer koud aan terwijl de vloerverwarming werkt?
Waarschijnlijk staat hij op de juiste temperatuur maar voelt hij alsnog koel, want een vloer van 24 graden is kouder dan uw huid van 33 graden. Dat is normaal en geldt voor elke vloersoort. Voelt hij echt koud, meet dan de oppervlaktetemperatuur; blijft die onder 22 graden, dan is er iets mis met de inregeling of met de opbouw.
Moet er isolatie onder de vloerverwarming?
Ja, altijd. Zonder isolatielaag onder de leidingen verwarmt u ook de ruimte of de kruipruimte eronder, en dat kan een groot deel van uw vermogen kosten. In nieuwbouw zit die isolatie standaard in de vloeropbouw; bij achteraf aanleggen op een houten vloer moet u er expliciet naar vragen.
Reageert PVC sneller dan hout op de thermostaat?
Ja, en dat scheelt merkbaar. Door de lage warmteweerstand komt de warmte er vrijwel direct doorheen. Bij hout duurt het langer voordat u er iets van merkt, en het duurt ook langer voordat de warmte weg is. Dat laatste kan juist prettig zijn bij een systeem dat continu op een lage temperatuur draait.