Traprenovatie in een jaren-30 woning

Waarom deze trappen anders zijn

Trappen uit de jaren twintig tot veertig zijn ter plekke gemaakt door een timmerman, niet in een fabriek. Er waren geen standaardmaten en er was geen bouwbesluit dat de helling begrensde. Het gevolg is een trap die zich naar het huis heeft gevoegd in plaats van andersom.

Die 5 tot 15 millimeter verschil tussen treden onderling is het getal dat telt. Op een moderne trap kunt u dertien keer dezelfde maat zagen; hier niet.

Het goede nieuws is de constructie. Massief grenen van bijna een eeuw oud is bijna altijd sterker dan het plaatmateriaal in een moderne trap. Wat er wel mankeert is de bevestiging: de wiggen die de treden in de trapboom klemmen, zijn na tachtig jaar vaak gekrompen. Vandaar het kraken.

Waarom standaardmaten hier vastlopen

Een overzettrede uit een standaardserie is een rechthoekige plaat die u afzaagt op de maat van uw trede. Dat werkt zolang uw trede rechthoekig is en zolang alle treden dezelfde maat hebben. In een jaren-30 woning klopt geen van beide.

• De treden zijn niet even diep. Zaagt u ze allemaal op dezelfde maat, dan steekt de neus bij de ene trede verder uit dan bij de andere. Van onderaf ziet u dat direct.
• De trap staat uit het lood. De opening tussen de twee trapbomen loopt van boven naar beneden een paar millimeter op, dus elke trede is een andere breedte.
• De muur is niet recht. Bij een gestuukte muur uit die periode loopt de zijkant vaak bol of hol, en dan sluit een rechte zaagsnede niet aan.
• De kwartslag bestaat uit waaiertreden. Elk daarvan is een taartpunt met een eigen hoek, een smalle en een brede kant.

Wat er dan gebeurt is voorspelbaar: er wordt gekit. Een kitrand van vijf millimeter langs dertien treden is precies het detail waaraan u een goedkope traprenovatie herkent, en het is ook het detail dat na een paar jaar loslaat en vuil wordt.

De kwartslag: waar het werk zit

Vrijwel elke vooroorlogse rijtjeswoning heeft een kwartslag in de trap, meestal onderaan bij de hal. Daar zitten drie tot vier waaiertreden die samen een kwartcirkel maken.

Elke waaiertrede heeft een smalle kant tegen de spil en een brede kant tegen de buitenmuur, en de hoek waaronder hij staat is bij geen twee treden gelijk. Bij het inmeten wordt van elke trede een mal gemaakt of een digitale opname, en die gaat naar de freesbank. Dat is het bewerkelijkste deel van de hele klus.

Vier waaiertreden verklaren dus grofweg € 60 tot € 120 van het prijsverschil tussen een rechte en een gedraaide trap. De rest zit in de extra montagetijd en het risico op uitval.

Wat het kost in deze woningen

Reken op tien tot twintig procent meer dan bij een rechte moderne trap van hetzelfde aantal treden. Dit zijn de bandbreedtes die wij in de praktijk aanhouden.

Het vastzetten van krakende treden zit bij ons in de prijs. Het vervangen van een trede die echt aangetast is, is een aparte post en wordt bij het inmeten benoemd.

De zoldertrap is de post die het vaakst vergeten wordt. In veel vooroorlogse woningen is er een tweede, nog steilere trap naar de zolder, en die valt visueel op als hij als enige oud blijft. Neem hem mee in de vraag, ook als u nog niet zeker weet of u hem wilt doen.

Wat wij bij het inmeten controleren

Bij een oude trap is inmeten meer dan maten opnemen. Dit lopen we standaard na, en dit is ook wat u zelf alvast kunt bekijken:

• Zitten de treden vast? Ga op het midden van elke trede staan en wieg heen en weer. Beweging of gekraak betekent gekrompen wiggen.
• Buigt een trede door? Kijk van opzij langs de voorkant. Een holle lijn betekent doorbuiging.
• Is het hout gezond? Druk met een schroevendraaier in de onderkant bij de muur. Zacht hout of kleine gaatjes vragen om nader onderzoek.
• Staat de trap uit het lood? Leg een waterpas dwars op drie treden, boven, midden en onder.
• Hoeveel doorloophoogte is er? Meet bij de bovenste treden de hoogte tot de balk of de schuine wand.
• Wat gebeurt er met de leuning? Een oude leuning met gietijzeren of gedraaide balusters is vaak het bewaren waard.

Dat laatste is een keuze die u eerder moet maken dan u denkt. Blijft de originele leuning zitten, dan moet de overzettrede eromheen worden ingemeten, met een uitsparing per baluster. Gaat de leuning eruit, dan wordt het paswerk eenvoudiger maar verliest de trap een deel van zijn karakter.

Steilheid en wat een renovatie daar niet aan doet

Een jaren-30 trap is steil naar moderne maatstaven: een optrede van 22 centimeter bij een aantrede van 18 is niet ongewoon, waar nu 19 bij 23 gangbaar is. Dat betekent dat u meer op de bal van uw voet loopt en dat de trap af steiler voelt dan de trap op.

Een traprenovatie verandert daar niets aan. De helling blijft hetzelfde, want de constructie blijft hetzelfde. Wat wel helpt:

• Een neus die niet te ver uitsteekt. Een grote overstek maakt de bruikbare trede juist smaller in plaats van breder.
• Antislipstrips ingefreesd in de neus, vooral op de treden waar u naar beneden het meeste vertrouwen nodig heeft.
• Een goede leuning aan beide zijden, als de breedte het toelaat. Dat is bij een steile trap effectiever dan welke vloerafwerking ook.
• Licht. Een trapverlichting die de neus van elke trede aanzet, voorkomt meer ongelukken dan grip.

Wilt u de helling echt veranderen, dan komt u uit bij een nieuwe trap en meestal ook bij een groter trapgat. Dat is een verbouwing met een constructeur erbij, geen renovatie. In een monumentaal pand of een beschermd stadsgezicht is het bovendien lang niet altijd toegestaan.

Samenvatting

• Treden in een jaren-30 trap verschillen onderling 5 tot 15 millimeter; standaardmaten lopen daarop vast.
• De kwartslag met waaiertreden is het bewerkelijkste deel en verklaart € 60 tot € 120 van het prijsverschil.
• Reken op 10 tot 20 procent meer dan bij een rechte moderne trap.
• De constructie is meestal massief en gezond; het kraken komt van gekrompen wiggen en wordt bij het voorbereiden opgelost.
• Een renovatie verandert de steilheid niet; grip, leuning en verlichting doen dat wel.